Home تحلیل روز 4 فرصت استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس

4 فرصت استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس

توسط آیدین پرنیا

پاندمی کرونا ویروس (COVID-19) را می‌توان بزرگترین بحران جهانی انسان‌ها از زمان جنگ جهانی دوم دانست. بحران کرونا ویروس به شکلی زندگی بشر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار داده که عده‌ای معتقد هستند که زندگی پس از کرونا هرگز مانند قبل نخواهد بود. البته به شرطی که زندگی پس از کرونا وجود داشته باشد!

از زمان پاندمی شدن کرونا ویروس، تحلیل‌ها، پیش‌بینی‌ها و سناریو‌های بسیاری از ابعاد مختلف این بحران ارائه شده است. سیستم‌های سلامت کشورهای مختلف با همه توان در حال مبارزه با بحران کرونا ویروس هستند و از همه ابزارها برای غلبه بر همه گیری کرونا بهره می‌برند.

یکی از مهره‌های مهم سیستم سلامت در شکست کرونا ویروس، راهکارهای سلامت دیجیتال (Digital Health) است. سلامت دیجیتال با ارائه راهکارهای نوآورانه فرصت‌های ارزش‌آفرینی خود را به رخ می‌کشد. در اینجا علاوه بر معرفی درخشش استارتاپ های ایرانی سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس، فرصت های سلامت دیجیتال پس از کرونا یا در شرایط تداوم بحران را معرفی می‌کنیم.

– این مقاله را به پاس فداکاری‌های همه پرسنل بهداشتی درمانی که با از جان گذشتگی در برابر بحران کرونا ایستادند به آنها تقدیم می‌کنیم. با این امید که تکنولوژی، ابزاری برای کمک و یاری این عزیزانمان باشد. –

مروری بر بحران کرونا تا به امروز

در زمان انتشار این مقاله، پنجشنبه 21 فروردین 1399 برابر با 9 آوریل 2020، بیش از 4 ماه از زمان احتمالی آغاز اپیدمی کرونا ویروس در شهر ووهان (Wuhan) چین یعنی اول دسامبر 2019 می‌گذرد. طبق آمارهای منتشر شده تاکنون بیش از یک میلیون و چهارصد هزار نفر (1،485،981 نفر) در 184 کشور و منطقه، مبتلای قطعی به این ویروس تشخیص داده شده‌اند و بیش از هشتاد هزار نفر (88،538 نفر) از ایشان فوت کرده‌اند.

وضعیت انتشار ویروس کرونا در جهان در تاریخ 21 فروردین 1399

وضعیت انتشار ویروس کرونا در جهان در تاریخ 21 فروردین 1399

شیوع کرونا در سراسر جهان

از اولین گزارش‌های محلی در مورد وقوع یک اپیدمی مشابه آنفولانزا در ووهان چین، نزدیک به یک ماه طول کشید که اخطارهای اولیه از طرف سازمان‌های بین‌المللی مربوطه از جمله سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام شود. به سرعت بسیاری از شهرهای استان هوبئی (Hubei) از جمله ووهان تحت قرنطینه سختگیرانه نظامی قرار گرفتند ولی متاسفانه این اقدام نتوانست از انتشار ویروس به کشورهای دیگر جلوگیری کند و در 11 مارچ 2020 یعنی 21 اسفند 1398، کرونا ویروس به عنوان پاندمی اعلام شد.

بعد از چین، اولین کشورهایی که به سختی با کرونا ویروس درگیر شدند ایتالیا و ایران بودند. اولین گزارش‌های بیماری در ایران با مرگ دو نفر در 30 بهمن اعلام و پس از آن در طی چند هفته در تمام استان‌ها موارد ابتلا و مرگ گزارش شد. ایتالیا نیز با وجود قرنطینه شهرهای مبتلا نتوانست از انتشار ویروس جلوگیری کند و تعداد مبتلایان و مرگ و میر به سرعت در این کشور افزایش پیدا کرد.

در حالی که چین به آرامی در حال کنترل بیماری بود، کشورهای اروپایی یک به یک درگیر می‌شدند و بدین شکل اروپا تبدیل به کانون جدید انتشار بیماری شد. دیری نگذشت که تمام کشورهای جهان درگیر بیماری شدند و کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا، ایتالیا، اسپانیا، انگلیس، فرانسه و ایران از نظر تعداد مبتلایان یا مرگ و میر از چین هم پیشی گرفتند. هر چند شک‌هایی در مورد آمارهای اعلامی کشورها یا نحوه تست گرفتن وجود دارد. حتی عنوان می‌شود که با توجه به تعداد زیاد مبتلایان بدون علامت، آمار ممکن است تا 10 برابر بیشتر از این نیز باشد.

ما برای اپیدمی کرونا آماده نبودیم

اما در هر صورت، انسان مدرن دیجیتالی قرن بیست و یکمی اصلا آمادگی مواجهه با این بحران را نداشت. هر چند هدف ما در اینجا بررسی دلایل عدم آمادگیمان نیست ولی یک سوال اساسی را مطرح می‌کنیم و تفکر در مورد پاسخ آن را بر عهده شما می‌گذاریم. اینکه با وجود محتمل بودن بروز یک اپیدمی مانند آنفولانزای اسپانیایی و عدم کفایت سیستم‌های بهداشتی در زمان اپیدمی ابولا، چرا ما آمادگی مواجهه با این بحران را نداشتیم؟

توصیه می‌کنم تد تاک (TED Talk) هشت دقیقه‌ای بیل گیتس (Bill Gates) در سال 2015 پس از همه گیری ابولا و در مورد آماده نبودن ما برای مبارزه با اپیدمی‌ها را ببینید و به این موضوع فکر کنید که چطور پس از 5 سال از آن زمان ما همچنان آماده نیستیم؟

آنچه در بحران کرونا بر کسب و کارها گذشت

مهمان ناخوانده‌ای به نام کرونا، تقریباً از همان بدو ورود بسیاری از کسب و کارها را به حالت تعطیل و نیمه تعطیل درآورد تا جایی که بسیاری از صاحب‌نظران و کارشناسان سایه آن بر اقتصاد را طولانی تر و نگران کننده‌تر دانسته‌اند.

شوک اقتصادی شروع کرونا از همان لحظه‌های ابتدایی به کشور وارد شد به‌طوری که در روزهای پایان سال منجر به کاهش فروش و تعدیل نیروی بسیاری از مشاغل و کسب و کارها به خصوص استارتاپ‌ها شد.

بیشترین حوزه‌هایی که متحمل آسیب ناشی از کرونا شدند شامل: خدمات مسافرتی و گردشگری، هتل‌ها و شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اقامتی، شرکت‌های حمل و نقل (هوایی، دریایی و زمینی)، شرکت‌های خدمات پولی و مالی، شرکت‌های نساجی، تولیدکنندگان پوشاک و چرم و مراکز تجاری بودند.

بخشی از بحران‌های به وجود آمده، ناشی از فرآیند قرنطینه و تعطیلی دفا‌تر بود و بخشی دیگر به علت نبود تقاضای سرویس‌های ارائه شده، کاهش نقدینگی، اختلال در زنجیره تامین، تعدیل نیروی کار استخدامی و پیمانی، کاهش بهره‌وری کارمندان و سازمان‌ها، فرآیند دورکاری و نبود زیر ساخت برای نظارت سیستماتیک، مشکلات و مطالبات مالی که مجموع این مولفه‌ها بسیاری از شرکت‌ها را دچار شرایط حاد کرده است.

در نقطه مقابل و بعد از بروز پاندمی گسترده این بیماری، کسب و کارهای اندکی نیز رشد قابل توجهی را تجربه کردند. کسب و کارهایی که در حوزه‌های خدمات سلامت، بهداشت و درمان، شرکت‌های دارویی، کارخانجات صنایع غذایی و کشاورزی، و خدمات لجستیکی فعالیت می‌کردند از جمله آن‌هایی بودند که توانستند تا حدودی پاسخگوی تعداد بسیاری از کاربران خود باشند و البته برخی از آنها نیز مشکلات ناشی از رشد سریع و عدم تامین تقاضا بر اساس نبود زیرساخت مناسب را تجربه کردند.

 درخشش استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس

استراتژی اصلی برای مقابله با پاندمی کرونا ویروس کاهش تماس نزدیک افراد با یکدیگر است که به آن فاصله گذاری اجتماعی گفته می‌شود. در این استراتژی به افراد توصیه یا اجبار می‌شود که در خانه بمانند و از انجام امور غیرضروری در خارج از منزل خودداری کنند. حتی در صورت بروز علائم اولیه ابتلا به کرونا ویروس ولی با حال عمومی خوب، همچنان رفتن به مراکز بهداشتی درمانی توصیه نمی‌شود.

اما آیا فقط توصیه کردن کافی است؟ آیا مردم خود می‌توانند تشخیص دهند که برای چه مشکلات سلامتی مراجعه کنند و برای چه مشکلاتی خیر؟ تا چه زمان می‌توان خدمات غیر اورژانس پزشکی را متوقف کرد؟ آیا ابزارهای اطلاع‌رسانی نفوذ مناسب و کافی را دارند؟ و سوالات بسیار دیگری که نشان از مشکلات ارائه خدمات سلامت در زمان بحران کرونا می‌دهد. برای برخی از این مشکلات، استارتاپ های سلامت دیجیتال راهکارهای مناسبی داشته‌اند یا با بروز بحران شروع به ارائه آن نمودند.

استارتاپ های سلامت دیجیتال ایران با آنکه تا امروز کمتر از طرف سیستم سلامت مورد پذیرش قرار می‌گرفتند و اغلب با ایجاد موانع از ایشان استقبال می‌شد، برای خدمت‌رسانی پا پیش گذاشتند. هر چند کم‌توجهی به حوزه سلامت دیجیتال خود را به صورت نبود زیرساخت کافی، نشان داد ولی این موضوع استارتاپ های سلامت دیجیتال ما را متوقف نکرد.

فعالیت‌های استارتاپ های ایرانی سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس بسیار قابل تقدیر و درخشان بود و البته همچنان نیز ادامه دارد. ما در اینجا تلاش کرده‌ایم گوشه‌ای از این اقدامات را معرفی کنیم و احتمال بسیار دارد که نتوانسته باشیم همه این خدمات و فعالیت‌ها را ذکر کنیم. لذا پیشاپیش از تمام استارتاپ هایی که در این بحران برای حفظ و ارتقای سلامت مردم کشورمان تلاش کردند قدردانی می‌کنیم.

خدمات استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس

– استارتاپ‌ها، اپلیکیشن‌ها و سامانه‌های معرفی شده در اینجا به عنوان نمونه‌هایی برای آشنایی با انواع خدمات می‌باشند و متاسفانه همه عزیزانی که در این زمینه خدماتی ارائه نموده‌اند معرفی نشده‌اند. –

خدمات مشاوره پزشکی از راه دور در بحران کرونادرخشش استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس - خدمات مشاوره پزشکی از راه دور در بحران کرونا

در زمینه ارائه مشاوره پزشکی از راه دور که یکی از انواع تله مدیسن (Telemedicine) محسوب می‌شود، چند سالی است که تعدادی استارتاپ در این حوزه مشغول به فعالیت هستند. این استارتاپ ها با مشکلات متعددی در این سال‌ها چه برای رشد و نفوذ در بازار و چه برای اخذ مجوز و تائیدیه روبه‌رو بودند و با این حال توانستند به فعالیت خود ادامه دهند. در این شرایط بحرانی که امکان ارائه بسیاری از خدمات حضوری پزشکی غیراورژانس فراهم نبود وجود این استارتاپ‌ها بسیار راهگشا بود.

استارتاپ های مشاوره پزشکی از راه دور چه در زمینه مشاوره برای ابتلا به کرونا و چه در زمینه بیماری‌های دیگر امکان دریافت مشاوره از پزشکان را برای عموم مردم فراهم نمودند. از جمله این استارتاپ‌ها دکتر ساینا، پذیرش 24، هاسپیتل، زوپ، سلامت بدون مرز، نوبان و روبان هستند. تعداد استارتاپ‌های ارائه دهنده خدمات مشاوره پزشکی از راه دور بیشتر از این موارد است و ما فقط تعدادی را در اینجا معرفی نموده‌ایم.

طبق گزارش ماهنامه پیوست مربوط به 10 فروردین در مورد فعالیت‌های استارتاپ های سلامت دیجیتال، این استارتاپ‌‌ها با رشدی تا حدود 7 برابر روبرو بودند. با این وجود به نظر می‌رسد که امکان ارائه خدمات مشاوره پزشکی از راه دور حتی بیش از این مقدار نیز وجود داشت و با توجه بیشتر دولت و وزارت بهداشت این خدمات می‌توانست در سطح وسیع‌تری ارائه گردد.

غربالگری و پایش بیماران در بحران کرونادرخشش استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس - غربالگری و پایش بیماران در بحران کرونا

برای غربالگری اولیه و جلوگیری از مراجعه بی‌مورد افراد به مراکز بهداشتی درمانی، چندین تیم اقدام به راه‌اندازی سامانه یا اپلیکیشن‌های غربالگری و پایش بیماران نمودند. این راهکارها علاوه بر کاهش مراجعات، امکان جمع‌آوری اطلاعات را نیز فراهم می‌‌آورند. هرچند اینکه چقدر از این اطلاعات برای مدیریت و برنامه‌ریزی اقدامات استفاده شده است مشخص نیست ولی در هر حال امکان دسترسی به اطلاعات فراهم بود.

یکی از اولین سامانه‌هایی که برای غربالگری راه‌اندازی شد «سامانه خودارزیابی ابتلا به کرونا» دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بود. پس از آن مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی تهران، توسط شرکت ویستا «سامانه اطلاع‌رسانی، خود‌ارزیابی و ثبت بیماران کرونا» را پیاده‌سازی کرد.

همچنین ستاد فرماندهی عملیات مدیریت بیماری کرونا در کلانشهر تهران اپلیکیشنی به نام «سامانه مقابله با کرونا» را در اواسط اسفند ماه منتشر نمود که بیش از یک میلیون نصب فعال داشته است. در این اپلیکیشن امکان خودارزیابی و بررسی علائم و دریافت بازخورد مانند دو سامانه معرفی شده پیشین وجود دارد.

اپلیکیشن «ماسک» با هدف پایش محل حضور افراد مشکوک و مبتلا به کرونا تولید و منتشر شده است و در مجموع تاکنون توانسته است بیش از 200 هزار نصب فعال داشته باشد.

در زمینه پایش و پیگیری بیماران استارتاپ بهزی از چند سال پیش فعال بوده و اکنون نیز در شرایط بحران کرونا این خدمات را برای افرادی که به این بیماری مبتلا شده‌اند ارائه می‌دهد.

آموزش و اطلاع‌رسانی سلامت در بحران کرونادرخشش استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس - آموزش و اطلاع‌رسانی سلامت در بحران کرونا

بسیاری از استارتاپ‌های سلامت در زمینه آموزش و اطلاع‌رسانی بیماری کرونا اقدام به تولید محتوا کردند. چه استارتاپ‌هایی که در بالا نامشان ذکر شد و اغلب محتواهای مرتبط تولید می‌کردند و چه استارتاپ‌هایی مانند شفاجو و دکتر سوشا که مخاطبان عمومی دارند و یا استارتاپ لک‌لک که به صورت اختصاصی برای مادران باردار محتواهای آموزشی در زمینه کرونا ویروس تولید کرده است.

علاوه بر این استارتاپ‌ها که اغلب تولید محتوا بخشی از فعالیت آن‌ها است، تیم‌های متشکل از دانشجویان علوم پزشکی و پرسنل بهداشتی درمانی اقدام به تولید محتوای اختصاصی برای کرونا ویروس و آموزش مقابله با نمودند. این موارد شاید دقیقا به صورت استارتاپی آغاز نشدند ولی در هر صورت موفق به تولید محتواهای با کیفیت شدند. از این جمله می‌توان به بانی‌شو، کرونا و عَموم و ولینو اشاره کرد.

تعداد زیادی اپلیکیشن موبایل اختصاصی برای انتقال اخبار، آمار و آموزش‌های مربوط به کرونا ویروس هم در مارکت‌های اپلیکیشن قرار داده شده است که اغلب تعداد نصب زیادی نداشتند. به جز اپلیکیشن‌هایی که پیش‌تر ذکر شد اپلیکیشن‌های دیگری از جمله «سفیران سلامتی (ویژه کرونا)» بیش از 50 هزار نصب فعال و « کرونا – آمار لحظه ای ویروس کرونا» ، «آمار ، تست و دانستنی های کرونا» بیش از 5 هزار نصب فعال دارند.

البته در مجموع توان اطلاع‌رسانی کانال‌های غیر اختصاصی برای سلامت بیشتر به نظر می‌رسد و توان منابع معتبر داخلی برای آموزش سلامت در مقابل منابع غیر علمی نیز زیاد نیست. ولی نمونه‌هایی مانند مواردی که ذکر شد می‌توانند آغازی برای ایجاد کانال‌های اطلاع‌رسانی معتبر و قابل اعتماد باشد.

خدمات در منزل در بحران کرونا

نیاز به خدمات در منزل پیش از بروز بحران کرونا نیز احساس می‌شد و به دلیل توصیه به ماندن در منزل در این شرایط بیشتر نیز احساس می‌شود. مهمترین خدمات در منزلی که پیش از این وجود داشت خدمات پرستاری و مراقبت در منزل و گرفتن آزمایش در محل بود.

استارتاپ‌های پرستاری و مراقبت در منزل به خصوص اگر برای مراقبت از بیمار مسن یا دارای بیماری زمینه‌ای باشد و خانواده یا اقوام نتوانند به دلایل مختلف این مراقبت را ارائه نمایند بسیار مورد نیاز است. از جمله استارتاپ‌هایی که خدمات اختصاصی مراقبت در منزل در بحران کرونا ارائه نموده است استارتاپ آسانیسم است. هر چند استارتاپ‌های دیگری نیز در این حوزه وجود دارند ولی در بررسی آن‌ها، ارائه خدمات اختصاصی برای مبتلایان به کرونا ویروس مشاهده نمی‌شد.

استارتاپ‌هایی که خدمات آزمایش در منزل ارائه می‌کنند نیز خدماتی اختصاصی در زمینه کرونا معرفی نموده‌اند ولی درباره اینکه برخی از این آزمایش‌ها با پروتکل کشوری برای بررسی و تشخیص ابتلا به کرونا متناسب باشد شک‌هایی وجود دارد و ما از لزوم ارائه آن‌ها در منزل اطمینان نداریم و در نتیجه از معرفی این استارتاپ‌ها در این مقاله خودداری می‌کنیم. هر چند خدمات آزمایش در محل برای مبتلایان به بیماری‌های دیگر که حتما باید آزمایش را انجام دهند می‌تواند مفید و راهگشا باشد. علاوه بر استارتاپ‌های این حوزه تعداد زیادی از آزمایشگاه‌ها نیز این خدمات را به طور مستقل ارائه می‌نمایند و نمونه‌گیری را در منزل انجام می‌دهند.

به طور کلی در دسته خدمات در منزل به نظر می‌رسد که استارتاپ‌ها می‌توانستند خدمات بیشتر و موثرتری را در دوران بحران کرونا ارائه نمایند.

سایر اپلیکیشن‌ها و استارتاپ های سلامت دیجیتال

بسیاری از اپلیکیشن‌ها و استارتاپ های سلامت دیجیتال، اقداماتی برای مقابله با بحران کرونا ویروس انجام دادند. هر چند این اقدامات اغلب در حد تولید محتوا و اطلاع‌رسانی به مخاطبان بود. با این حال، انتظار می‌رفت که کارآفرینان سلامت دیجیتال در این شرایط می‌توانستند مشکلات و فرصت‌های ارائه خدمت اختصاصی در این شرایط بحرانی را کشف و راهکارهایی متناسب با آن را ارائه کنند.

البته این ضعف تا حدودی هم به سیستم سلامت مربوط می‌شود که در شرایط غیر بحرانی، فرصت کافی برای رشد استارتاپ‌ های سلامت دیجیتال را فراهم نیاورد که بتواند در چنین بحرانی از خدمات و حتی نوآوری‌های ایشان در حل وفصل مشکلات کمک بگیرد.

پیش‌بینی‌های اقتصادی از دوران پس از بحران کرونا

با توجه به آنچه در بخش بحران کرونا گفته شد تبعات و میراث آن به صورت اثرات بلندمدت همچنان باقی خواهد ماند. برخی از مشکلات اقتصادی آتی کشور که به دلیل عدم فعالیت کسب و کارها در سه ماه حیاتی اسفند تا اردیبهشت ماه، تغییر در باز پرداخت تسهیلات، برداشت‌های احتمالی از صندوق توسعه ملی به منظور ادامه مبارزه با بحران کرونا و تمدید پرداخت‌های مالیاتی ایجاد می‌شوند همگی باید در سال ۹۹ جبران شوند.

همین امر به علت جبران خسارات وارده، فرآیندهای مرتبط با بازار سرمایه را برهم خواهد زد. همچنین در بازارهای جهانی سرمایه نیز مانع توسعه سرمایه‌گذاری‌های غیر‌ضروری خواهد شد و آنچه مشخصا پس از بحران کرونا به وجود خواهد آمد دیستروفی یا زوال بازار سرمایه خواهد بود.

این امر به علت تغییر در شاخص‌های کلان برنامه‌ استراتژیک توسعه، تغییر در سیاست‌های کلان پولی و مالی به وجود خواهد آمد و در جهان شاهد انقباض سرمایه‌گذاری‌های پر‌ریسک به خصوص سرمایه‌گذاری خطرپذیر خواهیم بود چرا که بحران کرونا یک بحران وسیع الطیف و فراملی است و به طور مستقیم از بازارهای جهانی تأثیر می‌پذیرد.

بسیاری از اقتصاددانان بحران کرونا را حتی پر‌چالش‌تر و خطرناک‌تر از بحران مالی سال ۲۰۰۸ می‌دانند. وقوع رکود اقتصاد جهانی، کاهش تولید ناخالص ملی کشورها و کاهش مواد خام و کالاها (کامودیتی‌ها) از جمله موارد بسیار مهم و تاثیرگذار بر این جریان است که بیشترین تهدید، عاید همان اقتصاد خطرپذیر و اقتصاد دانش بنیان خواهد بود مگر آنکه رویکرد کشورهایی که صدای زنگ خطر کرونا را به صورت جدی شنیده باشند تغییر در توسعه نوآوری و فناوری باشد.

جهان پس از کرونا در بازه زمانی کوتاه مدت و میان مدت به علت شوک اقتصادی، اجتماعی و سیاسی حاصل از کرونا بازار سرمایه متفاوتی را تجربه خواهد کرد که از چند جهت قابل بررسی خواهد بود چه از جنبه‌های اقتصاد سرمایه‌گذاری و چه از نظر سیاست‌های کلان آن، به‌طوری که شاهد تغییر ذائقه و رویکرد بازار سرمایه خواهیم بود. بخش عمده‌ای از آن به علت آشفتگی بازار ارز و حامل‌های انرژی و بخشی از آن به علت عدم رغبت و کاهش اعتماد در سرمایه‌گذاری به وجود خواهد آمد.

در نتیجه در کلیه سطوح از جمله مدیریت پورتفولیو، کاهش ظرفیت ریسک‌پذیری، تغییر نگرش در سرمایه گذاری‌های دیر بازده، توجه بیشتر به سرمایه‌گذاری‌های مشترک، کاهش سرمایه‌گذاری‌های بذری روی ایده‌‌ها نمایان خواهد بود. در ضمن توجه به سرمایه‌گذاری در بازارهای سنتی همانند بازار طلا و مسکن که همواره پناهگاه سرمایه‌گذاران در شرایط عدم قطعیت است جزء واکنش‌هایی است که باید شاهد آن باشیم.

سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس: بهشت یا جهنم؟

سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا راهکارها و استارتاپ های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس وارد بهشت می‌شوند و رشدی که بسیاری از این کسب و کارها تجربه کرده‌اند ادامه خواهد داشت یا برعکس شرایط رکود اقتصادی و رفتارهای نامتعارف مشتریان و ذی‌نفعان حوزه سلامت جهنمی برای این کسب و کارها ایجاد خواهد کرد؟

ما معتقد هستیم که استارتاپ های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس نیز همچنان در برزخ خواهند ماند. همانطور که تا امروز، سلامت دیجیتال نتوانسته بود جایگاه ویژه‌ای در حوزه سلامت برای خود بیابد احتمالا بحران کرونا نیز منجر به تحولی در این وضعیت نخواهد شد. ولی شکی نیست که پس از این بحران، اقبال سلامت دیجیتال بیش از پیش خواهد بود و بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت.

آنچه در ادامه می‌خوانید تحلیلی از شرایط و فرصت‌های احتمالی پیش روی سلامت دیجیتال در ایران و جهان است.

رشد استارتاپ ها و سرمایه گذاری در سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس

افزایش نفوذ و رشد بیشتر سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس

رشد چند برابری استارتاپ های سلامت دیجیتال در زمان بحران کرونا ویروس به خصوص استارتاپ های مشاوره پزشکی از راه دور را می‌توان به دلیل تعطیلی مطب‌ها، مراجعه نکردن یا عدم پذیرش بیماران غیراورژانسی در مراکز بهداشتی درمانی و همچنین خارج نشدن مردم از منزل برای دریافت مشاوره‌های ساده پزشکی و در مجموع اجبار به استفاده از راهکارهای غیر حضوری برای دریافت مشاوره پزشکی دانست.

آیا زمانی که مطب‌ها بازگشایی شوند و مراکز بهداشتی درمانی پذیرای بیماران باشند همچنان شاهد این رشد خواهیم بود؟ محتمل‌ترین اتفاق این است که رشد چند برابر استفاده از خدمات سلامت مجازی و غیر حضوری متوقف و حتی شاهد رشد منفی باشیم که می‌تواند واکنش طبیعی بازار باشد. زمانی که اجبار به استفاده از خدمات غیر حضوری برداشته شود بسیاری از مردم به رفتارهای سابق خود برمی‌گردند.

آیا مشتریان استارتاپ های سلامت دیجیتال نسبت به پیش از بحران کرونا ویروس، بیشتر خواهد شد؟ احتمالا تعداد مشتریان و میزان رشد طبیعی استارتاپ های سلامت دیجیتال در تمام دنیا نسبت به قبل بیشتر خواهد بود ولی امکان اعتبارسنجی راهکارهای سلامت دیجیتال در مدت بحران مهم‌تر از آن است که رشد چه میزان خواهد بود.

پرزیدنت شتاب دهنده هلث باکس (Healthbox)، نیل پتل (Neil Patel) معتقد است که استفاده تعداد بیشتری از مردم از راهکارهای سلامت دیجیتال به خصوص مراقبت های از راه دور و مجازی، فرصت اعتبارسنجی کم نظیری را در اختیار کارآفرینان قرار می‌دهد. از این طریق می‌توان بهتر فهمید که مشتریان و مردم از چه خدمات و ویژگی‌هایی خوششان می‌آید و از چه خوششان نمی‌آید.

در مجموع به نظر می‌رسد احتمالا استارتاپ های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا شانس بیشتری برای جذب مشتریان جدید و نفوذ در بازار داشته باشند ولی بعید به نظر می‌رسد که رشدی تصاعدی را حتی نزدیک به آنچه در طول مدت بحران کرونا تجربه کردند پس از آن نیز داشته باشند.

افزایش سرمایه گذاری در استارتاپ های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس

طبق گزارش استارتاپ هلث (Startup Health) میزان سرمایه گذاری جهانی در استارتاپ های سلامت دیجیتال در سه ماهه اول سال 2020 نسبت به مدت مشابه سال 2019 به میزان 41 درصد افزایش داشته است. هر چند سرمایه گذاری 5/4 میلیارد دلاری در این مدت در هفته‌های ابتدایی سال و پیش از اعلام اپیدمی در چین بوده و پس از اعلام پاندمی توسط سازمان بهداشت جهانی میزان سرمایه‌گذاری مانند سایر صنایع کاهش پیدا کرده است.افزایش سرمایه گذاری در استارتاپ های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس

اقبال سرمایه گذاری در استارتاپ های سلامت دیجیتال مرتبط‌تر با بحران کرونا در این مدت بیشتر بوده است و رشد سرمایه گذاری در استارتاپ های پزشکی از راه دور با تله مدیسن (Telemedicine) رشد 1818 درصدی را نسبت به سال پیش داشته است. همچنین سرمایه گذاری در استارتاپ های مانیتورینگ از راه دور و مانیتورینگ مجازی بیماران به میزان 168 درصد و استارتاپ های دسترسی به مراقبت به میزان 40 درصد رشد نسبت به سال گذشته داشته‌اند.افزایش سرمایه گذاری در استارتاپ های مشاوره پزشکی از راه دور پس از بحران کرونا ویروس

هرچند اطلاعات دقیقی از همه سرمایه گذاری ها در ایران در دسترس نیست ولی به نظر می‌رسد که این روند سرمایه گذاری را در ایران نیز شاهد بوده ایم. در اواخر اسفند ماه، یعنی در حدود یک ماه پس از اعلام ورود کرونا ویروس به ایران، استارتاپ دکتر ساینا که در زمینه نوبت دهی و مشاوره پزشکی از راه دور مشغول به فعالیت هست موفق به جذب دومین دور سرمایه خود از شرکت سرمایه گذاری اسمارت‌آپ ونچرز شد.

رسانه موبی هلث نیوز (Mobi Health News) با تعدادی از سرمایه گذاران استارتاپ های سلامت سرشناس در مورد پیش‌بینی ایشان از بازار سرمایه سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا مصاحبه نموده است. در این باره هیل تیکو (Halle Tecco) بنیان گذار راک هلث (Rock Health)‌ بزرگترین شتابدهنده سلامت دنیا، می‌گوید که: شاید میزان سرمایه‌گذاری در حوزه سلامت دیجیتال نسبت به قبل کم نشود ولی بدون شک دقت و سخت‌گیری برای سرمایه‌گذاری بیشتر خواهد شد. او معتقد است که اهمیت ارزش پیشنهادی قوی بسیار بیشتر از قبل خواهد بود و سرمایه‌گذاران به دنبال چیزهایی می‌گردند که برای مشتریان واجب باشند نه آنکه فقط استفاده از آن‌ها خوب باشد.

راه اندازی کسب و کارهای سلامت دیجیتال در بحران کرونا ویروس و پس از آن

آیا برای بحران کرونا ویروس کسب و کار سلامت دیجیتال راه اندازی کنیم؟آیا برای بحران کرونا ویروس کسب و کار سلامت دیجیتال راه اندازی کنیم؟

پاسخ به این سوال هم بله است و هم خیر! بله است چون به احتمال زیاد شاهد رشد حوزه سلامت دیجیتال در بلند مدت باشیم و ورود به این حوزه منطقی به نظر می‌رسد. و پاسخ نه چون اصولا راه اندازی کسب و کار در بازارهای نوظهوری مانند سلامت دیجیتال در شرایط عادی با عدم قطعیت بسیاری روبرو است و اکنون در شرایط بحران، این عدم قطعیت بسیار بیشتر نیز شده است.

برای راه اندازی کسب و کار باید نگاه بلند مدت داشت و چون شرایط فعلی در زمان بحران و پس از آن بسیار غیر قابل پیش‌بینی است نمی‌توان با اطمینان در مورد فرصت‌ها و نیازهای آینده نظر داد. این بدان معنا است که ریسک راه اندازی کسب و کار در شرایط فعلی چند برابرِ پیش از این است. از سوی دیگر ریسک حفظ کسب و کارهای فعلی نیز کم نیست. بنابراین با وجود ریسک بالا به نظر می‌رسد برای افرادی که می‌توانند این ریسک را بپذیرند راه اندازی یک کسب و کار سلامت دیجیتال می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

به طور کلی توصیه نمی‌کنیم که کسب و کاری را به صورت اختصاصی برای بحران کرونا راه اندازی نمائید. توصیه ما این است که به دنبال مشکلاتی بگردید که در بحران کرونا دردی عمیق و واقعی برای تعداد قابل توجهی از ذی‌نفعان حوزه سلامت ایجاد کرده است و سعی کنید راهکاری اساسی برای آن ارائه دهید. همچنان مشکلات سطحی و زودگذر شانسی برای نفوذ در بازار نخواهند داشت و حتی احتمالا حداقل جذب مشتری و سرمایه را نیز به دست نمی‌آورند. برای یافتن ایده مناسب حتما نکاتی را که در مقاله «8 نکته برای پیدا کردن ایده استارتاپی سلامت» آمده است مدنظر داشته باشید.

یک نکته حائز اهمیت در مورد بحران کرونا این است که یکی از سناریوهای محتمل این است که بحران کرونا تا مدت‌ها کاملا رفع نشود و باید با شرایط جدید با وجود کرونا حداقل تا چند سال وفق پیدا کرد. این یعنی اگر کسب و کاری برای مشکلات واقعی در بحران کرونا راهکاری مناسب ارائه دهد ممکن است فرصت خوبی برای رشد نیز در آینده نزدیک داشته باشد.

آیا کسب و کارهای فعلی سلامت دیجیتال بهتر است چرخشی با توجه به بحران کرونا داشته باشند؟آیا کسب و کارهای فعلی سلامت دیجیتال بهتر است چرخشی با توجه به بحران کرونا داشته باشند؟

هر چقدر که در بحران کرونا پیش می‌رویم این سناریو قوت می‌گیرد که جهان پس از کرونا یا جهان با کرونا هیچ شباهتی به دنیای پیش از آن ندارد. برای کسب و کارهای سلامت دیجیتال نیز شرایط متفاوت نیست و رفتار مشتریان می‌تواند با اعتبارسنجی‌های پیشین تفاوت کند و حتی اگر تناسب محصول بازار (Product-Market Fit) داشتند بسیار محتمل است که در شرایط جدید دیگر این تناسب را نداشته باشند.

ما به کسب و کارهای سلامت دیجیتال که محصول خود را وارد بازار کرده‌اند دو توصیه اصلی داریم. اول این که شرایط جدید را مانند ورود به یک بازار جدید ببینید و محصول فعلی خود را برای این بازار جدید به روزرسانی کنید. احتمال زیادی دارد که در این بازار جدید فرصت‌‌های جدیدی در ارتباط با حوزه فعالیت یا محصول خود بیابید. توصیه دوم این است که به راحتی از این فرصت‌های جدید نگذرید. حتی موقعیت چرخش (Pivot) برای به دست آوردن این فرصت‌ها را در نظر بگیرید.

فرصت های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس که نمی‌خواهید از دست بدهیدفرصت های سلامت دیجیتال پس از بحران کرونا ویروس که نمی‌خواهید از دست بدهید

همانطور که مشخص است بحران کرونا ویروس بیشتر از هر چیز بر رشد کسب و کارهای مشاوره پزشکی از راه دور و مراقبت‌های مجازی و غیر حضوری تاثیر گذاشته است. با نگاهی بر استارتاپ های مشاوره پزشکی از راه دور در بازار ایران و نفوذ در بازار به نظر می‌رسد همچنان فرصت ورود به این بازار برای استارتاپ های جدید نیز وجود دارد. حتی استارتاپ هایی که در زمینه‌های مرتبط از جمله نوبت‌دهی فعالیت داشتند نیز می‌توانند با چرخشی مناسب وارد این بازار شوند. کما اینکه به نظر می‌رسد برخی از این استارتاپ‌ها این استراتژی را پیدا کرده‌اند.

احتمال دارد که بازار مشاوره پزشکی از راه دور با همراهی وزارت بهداشت برای فراهم شدن امکان تجویز از راه دور، ناگهان رشد بسیار زیادی را تجربه کند ولی مشخص نیست که در نهایت این اتفاق چه زمانی در ایران رخ خواهد داد. در مجموع اگر در فکر ورود به بازار تله مدیسن و پزشکی از راه دور هستید اکنون زمان آن است.

یکی دیگر از دسته استارتاپ‌هایی که ممکن است رشد خوبی را تجربه کنند، استارتاپ های پیگیری بیماران و مدیریت مراقبت بیماری هستند. احتمالا فشاری که در بحران کرونا بر سیستم بهداشتی درمانی وارد شد منجر به این می‌شود که راهکارهای کاهش مراجعات و مدیریت بیماری ها از راه دور به خصوص برای بیماری های مزمن مورد استقبال قرار گیرند. احتمالا راهکارهای تخصصی و محدود به یک تخصص یا بیماری که بتوانند واقعا نیازها و دغدغه‌های پزشک و بیمار را رفع کنند بتوانند نفوذ خوبی در بازار داشته باشند. هرچند احتمالا این نیاز به آرامی ایجاد و تقویت می‌شود و بعید است رشد ناگهانی در این دسته داشته باشیم.

استارتاپ های آموزش سلامت و مراقبت های فردی و سبک زندگی سالم با توجه به اینکه در این مدت مردم نیاز به این آموزش‌ها و مراقبت‌ها را بیشتر احساس کردند ممکن است شانس بیشتری از پیش داشته باشند. این دسته استارتاپ‌ها اغلب درآمد و میزان جذب سرمایه کمتری داشتند و همچنان نیز به نظر نمی‌رسد تغییر محسوسی در این شرایط ایجاد شود ولی احتمال جذب مشتری بیشتر، شانس رشد مالی و جذب سرمایه را بیشتر می‌کند. به نظر می‌رسد استارتاپ های این دسته نیز اکنون فرصت مناسب برای راه اندازی و حتی رشد دارند. البته به شرطی که بتوانند نیازهای درست را در این بازار جدید پیدا کنند.

اگر کمی عمیق‌تر و آینده‌نگرتر نگاه کنیم هر استارتاپی که بتواند میزان قابل توجهی از هزینه‌های سلامت مربوط به خدمات جایگزین خود را کاهش دهد در بلندمدت برنده خواهد بود. با هزینه‌های هنگفتی که بحران کرونا بر بدنه اقتصاد جهان گذاشته و خستگی و درماندگی سیستم‌های سلامت کشورها، مهم‌ترین ارزش‌هایی که استارتاپ‌ها باید به دنبال آن باشند تا منجر به کاهش هزینه‌های سیستم سلامت شوند، کاهش مراجعات و بستری، بهبودی زودتر، کاهش عوارض جانبی، پیشگیری موثر از بیماری‌ها و کاهش بار بیماری و از کار افتادگی است.

مهم‌ترین توصیه ما به استارتاپ ها این است که ارزش‌های پیشنهادی خود را برای دستیابی به این موارد تنظیم کنند تا در بلندمدت بتوانند کسب و کارهایی پایدار، بادوام و متحول‌کننده ایجاد کنند. امیدواریم که همانطور که استارتاپ های سلامت دیجیتال در بحران کرونا درخشیدند، سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران سیستم سلامت نیز به جای ایجاد موانع قانونی بیشتر از مشوق‌هایی برای رشد بیشتر و بهتر سلامت دیجیتال بهره ببرند.

نویسندگان: دکتر آیدین پرنیا (تحلیل‌های سلامت دیجیتال) و دکتر فرهنگ باقری (تحلیل‌های اقتصادی و کسب‌وکاری) با ویرایش دکتر فرشته کاظمی‌پور

مطالب مرتبط

نظر خود را بنویسید